اشاره

آنچه در زیر می خوانید گزارشی مختصر از سخنرانی دانشمندان و اندیشمندان آینده نگر در کنفرانسی تحت عنوان "آینده طبیعت انسان" است که در روز های ۲۱، ۲۲، و ۲۳ فروردین سال ۱۳۸۲ در مرکز آینده پژوهی دانشگاه بوستون برگزار شد. واژه Nature در بین فارسی زبانان به یادآور مفاهیم و معانی مختلفی مانند طبیعت، ماهیت، گوهر، ذات، طینت، سرشت، فطرت، و حتی گل است. صفت هائی مانند نیکو گوهر، بدسرشت، پست فطرت، خوشگل، و خوش طینت همگی برای انسان ها قابل کاربرد هستند. اگر چه به خاطر حفظ گرایش های علمی و پرهیز از اعمال قضاوت های شخصی مذهبی و فلسفی در سراسر متن از واژه " طبیعت" استفاده کردم، خوانندگان نکته سنجی که گرایش های مذهبی یا فلسفی دارند بهتر است متناسب با زمینه بحث مفاهیم و معانی دیگر را جایگزین کرده و به این محدودیت طبیعی زبان توجه ویژه داشته باشند. علاوه بر این، برخی صاحب نظران ایرانی پیشنهاد داده اند که باید بین انسان و بشر و آدمیزاد تفاوت قائل شد. اما از آنجا که تا کنون شواهد کافی و استدلالی قانع  کننده این ادعا را پشتیبانی نکرده است در این متن واژه های انسان و گاهی بشر به دلخواه و بر حسب سلیقه جایگزین واژه Human شده اند. در ضمن شایان ذکر است که  دو تن از سخنرانان به نام های پرفسور جورج چرچ و پرفسور لین مارگولیس در صحب های خود مرتبا از عکس، نمودار، اسلاید و فیلم استفاده کرده اند و از آنجا که متن سخنرانی آنها بدون وجود این مطالب منسجم و قابل فهم به نظر نمی رسد متاسفانه در این گزارش فارسی حذف شده است. امیدوارم علاقه مندان آینده پژوهی پس از مطالعه این گزارش به دانش و بینش مفید و لازم درباره تحولات جاری و آینده فنآوری زیستی، فنآوری نانو، و هوش مصنوعی دست یابند.

علاقه مندان به آشنائی بیشتر با مرکز آینده پژوهی دانشگاه بوستون و مشاهده فیلم کنفرانس به زبان اصلی می توانند به نشانی های زیر مراجعه کنند:

http://www.bu.edu/pardee

جلسه اول

http://realserver.bu.edu:8080/ramgen/a/v/av/pardee/hnc/session1.rm

جلسه دوم

http://realserver.bu.edu:8080/ramgen/a/v/av/pardee/hnc/session2.rm

جلسه سوم

http://realserver.bu.edu:8080/ramgen/a/v/av/pardee/hnc/session3.rm

جلسه چهارم

http://realserver.bu.edu:8080/ramgen/a/v/av/pardee/hnc/session4.rm

جلسه پنجم

http://realserver.bu.edu:8080/ramgen/a/v/av/pardee/hnc/session5.rm

جلسه ششم

http://realserver.bu.edu:8080/ramgen/a/v/av/pardee/hnc/session6.rm

تقدیم به دوستان بسیارعزیز آقایان

مهندس مصطفی کاظمی

 و

مهندس عزیز علیزاده

بود مردی سنگ شد در کوه چین                             اشک می بارد ز چشمش بر زمین

بر زمین چون اشک ریزد زار زار                                سنگ گردد اشک آن مرد آشکار

هست علم آن مرد پاک راست گوی                         گر به چین باید شدن او را بجوی

زانکه علم از غصه بی همتان                                  سنگ شد، تا کی ز کافر نعمتان

جمله تاریک است این محنت سرای                        علم در وی چون جواهر رهنمای

رهبر جانت در این تاریک جای                                 جوهر علم است و علم جان فزای

گر تو بر گیری از این جوهر بسی                             خویش را یابی پشیمان تر کسی

ور نباید جوهرت ای هیچ کس                                 هم پشیمان تر تو خواهی بود بس

گر بود ور نبود این جوهر تو را                                  هر زمان یابم پشیمان تر تو را

آینده طبیعت انسان

بیم‌ها و امید‌های انقلاب ژنومیک و رایانه ظرف ۳۵ الی ۲۵۰ سال آینده

گزارشی مختصر از سخنرانی دانشمندان آینده‌نگر در مرکز آینده پژوهی دانشگاه بوستون

پیشگفتار

فنآوری‌ها پیشران تغییر و تحول هستند. صنعت چاپ، صنعت خودرو، و بسیاری دیگر از فنآوری‌هائی که زندگی مدرن را میسر ساخته‌اند، همگی تاکنون الگوهای جمعیتی را تغییر داده، توزیع ثروت و طبقات اجتماعی را جابجا کرده، و موازنه قدرت در سطح بین‌المللی را تحت تاثیر قرار داده‌اند. در یک کلام، فنآوری‌ها زندگی ما را به عنوان یک فرد و نیز به عنوان یک جامعه کاملا دگرگون ساخته‌اند. ما در قرن بیستم به کمک مهندسی عمران و ساخت سازه‌های عظیم دفع فاضلاب و تصفیه آب و نیز فنآوری‌های زیست پزشکی برای تحقیق درباره بیماری‌ها و روش‌های درمان آنها طول عمرانسان‌ها را به اندازه قابل توجهی افزایش داده‌ایم.

فنآوری‌های دوره مدرن اساسا برپایه ویژگی‌های الکتریکی و مکانیکی ماده استوار بودند. این فنآوری‌ها کیفیت و سبک زندگی افراد و جوامع را متحول ساخته‌اند، اما اثرات بسیار اندکی بر طبیعت انسان داشته‌اند.

ما در قرن بیست و یکم شاهد ظهور و تاثیرگذاری چشمگیر دو فنآوری عمده خواهیم بود که عبارتند از: علم رایانه و ژنومیک. علم رایانه درارتباطات، علوم فیزیکی وشناختی ریشه داشته و ژنومیک نیز از درون دو رشته شیمی و زیست شناسی ظهور می‌یابد. تعامل این دو فنآوری، و هر یک به تنهائی، پیامدهای چشمگیری برای کیفیت زندگی و از آن مهم‌تر برای طبیعت زندگی، یعنی بر شکل حیات و نیز تعریف انسان، خواهد داشت.

پیشینه موضوع

اهمیت بررسی عواقب اجتماعی، سیاسی، و اقتصادی فنآوری بر کسی پوشیده نیست. امروزه مطالعات به اصطلاح " ارزیابی فنآوری" در همه جا رایج شده است. دولت فدرال آمریکا نیز با افزایش قابل توجه بودجه‌های تحقیقاتی برای مطالعه پیامدها و دلالت‌های اجتماعی مربوط به زیست شناسی نوین از انقلاب ژنومیک کاملا حمایت می‌کند.

پشتیبانی دولت آمریکا موجب توسعه حوزه‌های مهمی مانند گواهی ثبت اختراع و اکتشاف (پتنت)، بیمه، حریم خصوصی، و آزادی‌های مدنی شده است، اما اکثر آینده‌نگری‌های انجام شده در افق‌های زمانی نسبتا کوتاه‌مدت و به ۱۰ الی ۲۰ سال آینده محدود بوده است. در حالیکه برخی از پیامدهای عمیق پیشرفت علمی به ظهور فنآوری‌هائی مربوط می‌شود که احتمالا بعد از گذشت چندین نسل رایج و فراگیر خواهند شد. متاسفانه بحث‌های جدی و دانشگاهی درباره آینده‌های دوردست کمتر رایج است.

اهداف کنفرانس

ما در این کنفرانس بر پیشرفت‌های علم و فنآوری در حوزه ژنتیک، رایانه، و همگرائی آنها ظرف  ۳۵ الی ۲۵۰ سال آینده متمرکز شدیم و موضوعاتی مانند تکامل هدایت شده توسط انسان، آینده‌های ممکنی که در انتظار ماست، شکل جوامع در چنین آینده‌هائی، و نهایتا پابرجائی طبیعت انسان  را در برابر تغییر و تحولات ناشی از این فنآوری‌ها در سطح فردی و اجتماعی بررسی کردیم.

ما فرض می‌کنیم که فنآوری زیستی و علم رایانه در آینده بیشتر پیشرفت کرده، بالغ تر شده، و یکدیگر را تقویت می‌کنند. با توجه به افق آینده‌نگری مذکور، پیشرفت‌هائی مانند همانند سازی انسان (کلونینگ)، مهندسی ژنتیک جرم‌لاین، و تعدادی از فنآوری‌های تناسلی امکان پذیر و ایمن خواهند بود. در اوائل این دوره زمانی یعنی ۳۵ سال آینده این انتظار که قدرت محاسبه یک رایانه همراه بیشتر از قدرت محاسبه جمعی هر یک از مغزهای انسان‌های کره زمین باشد، کاملا معقول است. در اواخر این افق زمانی نیز تعامل و یکپارچگی انسان و ماشین به تدریج ظهور می‌کند. البته هنوز معلوم نیست که آیا این فنآوری‌های واقعا محقق می‌شوند یا نه. اما اگر چنین اتفاقی بیافتد، تکامل انسان با نرخ بسیار شتابناکی پیش خواهد رفت و در نتیجه طبیعت انسان، آنگونه که امروز آن را درک می‌کنیم، اگر نگوئیم کاملا از کره زمین محو می‌شود، دچار تحولات عظیمی شده و موجودات هوشمند جدیدی خلق می‌شوند. هدف از برگزاری این کنفرانس هم‌اندیشی اساتید برجسته دانشگاه‌ها از رشته‌های مختلف علوم طبیعی، انسانی، و اجتماعی برای بحث و تامل درباره موضوعات زیر بود: 

• امکان پذیری و ایمنی فنآوری‌های مرتبط با تکامل هدایت شده توسط انسان که شامل مهندسی ژنتیک جِرم‌لاین، همانندسازی سلول‌های بنیادی سوماتیک، و تعامل رایانه‌ها با دستگاه عصبی مرکزی انسان شده و البته محدود به اینها نمی‌باشد.

• عوامل اجتماعی که احتمالا بر پذیرش این فنآوری‌ها توسط مردم تاثیرگذار خواهند بود.

• عواقب و پیامدهای پذیرش و استفاده از این فنآوری‌ها در سطح فردی، خانوادگی، ملی، و جهانی

• حدود و قلمرو بحث منطقی و مستدل درباره موضوعات فوق‌الذکر و فرض‌های اساسی موجود در این بحث‌ها

                                                                                      چارلز دلیسی و کنث لوئیس

بازگشت به صفحه فهرست گزارش